AEX-record 1063 op renteverhoging|chipaandelen negeren ECB?

De dag waarop de AEX records brak terwijl de rente steeg

De AEX sloot donderdag op 1063,09 punten — het hoogste niveau ooit — op dezelfde middag dat de Europese Centrale Bank de rente verhoogde voor het eerst sinds september 2023. Dat is een ongewone combinatie. Een renteverhoging maakt geld lenen duurder, remt investeringen af en weegt normaal gesproken op aandelenkoersen. Toch kozen institutionele beleggers er massaal voor om aandelen bij te kopen, en niet willekeurige aandelen: chipbedrijven.

ASML, Besi en ASMI stegen respectievelijk 4,6, 6,6 en 7,4 procent. De aanleiding was een rapport van Goldman Sachs, dat donderdag de koersdoelen voor alle drie de Nederlandse halfgeleideraandelen verhoogde. Goldman noemde als reden de versnellende AI-adoptie, die de vraag naar chipapparatuur aanjaagt. De timing valt op: Goldman publiceerde zijn rapport op hetzelfde moment dat de ECB haar inflatieprognose opwaarts bijstelde naar gemiddeld 3 procent voor 2026, en de groeiprognose voor de eurozone verlaagde naar slechts 0,8 procent.

Elders op Beursplein 5 was het beeld anders. RELX en Wolters Kluwer daalden 3,4 en 3,8 procent, nadat SAP ook onder druk kwam na een tegenvallende outlook van Oracle. De renteverhoging woog dus wel degelijk op bedrijven die afhankelijk zijn van enterprise-softwarebudgetten. Dezelfde olieschock die de ECB dwong tot ingrijpen — met ruwe olie op 93 dollar per vat na nieuwe Amerikaanse aanvallen op Iran en de dreiging van Kharg-eiland-bezetting — duwde energiecontracten omhoog en gaf beleggers reden tot terughoudendheid.

Toch piekte de AEX op bijna 1070 punten intraday. Wie bewoog, en wie juist niet? Goldman-klanten en kwantitatieve fondsen die AI-exposure uitbreiden stonden aan de aankoop-kant bij de chippers. In de bredere markt was institutionele activiteit bescheidener: Europese beurzen in Frankfurt en Parijs sloten slechts 0,4 tot 0,6 procent hoger. Het AEX-record was in essentie een halfgeleidersrecord — de rest van de index droeg weinig bij.

Waarom chipbedrijven de rentevrees negeerden — en welk signaal ze daarmee geven

Hier zit de kern van de spanning van deze dag. De ECB reageerde op een inflatiegolf die grotendeels zijn oorsprong vindt in energieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten. ECB-president Lagarde sprak van een "verbreding van de inflatie" — prijsstijgingen die zich uitbreiden van energie naar goederen, diensten en voedsel. Haar boodschap: de rente gaat verder omhoog als dat nodig is, en de inflatie blijft vermoedelijk tot de herfst van 2027 boven de 2 procent.

De onstelde premisse die Goldman Sachs' rapport impliceert, is dat AI-infrastructuurvraag immuun is voor een normale rentecyclus. Goldman betoogde dat de recente verkoopgolf in technologie-aandelen overdreven was, en dat Oracle's cijfers — ondanks de tegenvallende outlook — aantonen dat de vraag naar AI-diensten autonoom groeit. Als dat klopt, is de investeringsbeslissing bij ASML en Besi ontkoppeld van de Europese rente-en-groeidynamiek: hun klanten — Amerikaanse en Taiwanese chipfabrikanten — bouwen capaciteit op voor een decennialange technologiecyclus, niet voor de kwartaalresultaten van een Europees bedrijf.

Maar hier is de breukplek in die redenering. Deutsche Bank-econoom Mark Wall waarschuwde na het ECB-besluit dat hij slechts één renteverhoging meer verwacht — in september — voordat de cyclus stopt. Als de verkrappingscyclus inderdaad kort blijft, dan is de kapitaalstroom naar chipbedrijven deels gebaseerd op de aanname dat de rentepijn tijdelijk is. Wat als Lagarde's twee alternatieve scenario's — "ongunstig" met inflatiepiek van 3,3 procent of "zwaar" met piek van 5,3 procent in 2027 — bewaarheid worden? Dan zou de rente niet bij 2,5 procent stoppen, maar doorstijgen. ASML handelt nu op een premiumwaardering die rekening houdt met ononderbroken vraaggroei. Een langere verkrappingscyclus tast de disconteringsvoet aan en daarmee de rechtvaardiging voor die premiumwaardering — ook al groeit de orderportefeuille.

De participant die dit risico momenteel het minst geprijsd heeft, is de retailbelegger die donderdag binnenstapte op het all-time high. Institutionele partijen die Goldman volgden, deden dat vanuit een bestaande AI-positie die ze uitbreiden. Wie donderdag de eerste chip kocht op 1063, stapte in op het moment dat het risico/rendement al herschaald was.

De test die de komende weken uitwijst wie gelijk heeft

Het onopgeloste vraagstuk is niet of AI-vraag bestaat — dat is nauwelijks betwist — maar of de disconteringsvoet van de chipwaardering voldoende rekening houdt met een langer rentescenario. ASML heeft zijn hoogste intrinsieke waarde als de rente in de tweede helft van 2026 begint te dalen. Lagarde sloot die mogelijkheid niet uit, maar verbond haar aan het basisscenario dat de inflatie zich niet verbreedt voorbij energie. Die conditie is fragiel zolang de Straat van Hormuz functioneel gesloten blijft en de olieprijzen rond 93 dollar noteren.

Het historische parallel is de periode juli 2022 tot september 2023, toen de ECB de rente in recordtempo optrok van min 0,5 naar plus 4 procent. Halverwege die cyclus piekte de Europese technologiesector en begon een zware correctie. De huidige situatie verschilt op één cruciaal punt: de AI-investeringsgolf bestaat nu als zelfstandige vraagkatalysator, iets wat in 2022 ontbrak. Of die katalysator sterk genoeg is om een langer verkrappingspad op te vangen, is de vraag die de markt nog niet heeft beantwoord.

Voor de continuatie van de chiprally zijn twee condities nodig. Ten eerste: het ECB-rentescenario blijft beperkt tot één extra verhoging in september, zoals Wall verwacht, waarna de cyclus stopt. Ten tweede: ASML en Besi bevestigen bij de komende kwartaalcijfers dat de orderinstroom het Goldman-scenario ondersteunt — conceet: ASML's orderboek moet boven het niveau van het vorige kwartaal liggen. Voor de afbraak van het scenario is de drempel omgekeerd: een tweede energieprijsschok die de ECB dwingt tot een derde of vierde verhoging, of een inkomstenwaarschuwing van een grote chipklant als TSMC of Samsung over AI-investeringsvertraging.

De euro/dollar handelde na het rentebesluit lager op 1,1524. Dat is het detail dat de twee narratieven verbindt: als de dollar sterker wordt terwijl de ECB verkrapt, raakt dat de exportprijzen van Nederlandse chipbedrijven indirect. Niet genoeg om de AI-thesis om te keren, maar genoeg om de marge van veiligheid bij huidige koersen smaller te maken. Of de 1063-bodem standhoudt als volgende week de inflatieuitlezing voor de eurozone binnenkomt, hangt precies af van of die verbreding die Lagarde al ziet, in de data bevestigd wordt.