Gasopslag 19%|SpaceX-miljarden weg uit AEX?

Lege gasopslagen

De Nederlandse gasopslagen zijn voor slechts 19 procent gevuld — het laagste niveau in meer dan tien jaar op dit punt in het seizoen. Vorig jaar stond de teller al boven de 50 procent. Dat verschil is geen toeval, maar het rechtstreekse gevolg van een oorlog die acht tijdzones verderop wordt uitgevochten.

Sinds de Iran-oorlog en de blokkade van de Straat van Hormuz is de gasprijs sterk opgelopen. Voor de commerciële partijen die normaal gesproken de opslagen in de zomer vullen — gas goedkoop inkopen, duur verkopen in de winter — is de rekensom nu omgekeerd. Het gas is nu al duur. De winst bij winterverkoop is onzeker. Dus wachten ze.

Gasunie-bestuurder Hans Coenen maakt dat mechanisme expliciet: in oktober moeten de voorraden op 80 procent staan, maar bij het huidige vulltempo wordt dat niet gehaald. De vier grote opslagen — Norg, Grijpskerk, Alkmaar en Groningen — zijn elk voor niet meer dan 20 procent gevuld. Grijpskerk staat nog altijd leeg.

Het structurele probleem gaat dieper dan de prijs. GasTerra, dat jarenlang het Groningse gas verhandelde en de opslagen in Norg en Grijpskerk gebruikte, houdt dit jaar op te bestaan. Die twee opslagen werden op 1 april leeg opgeleverd. Staatsbedrijf Energiebeheer Nederland heeft een vultaak overgenomen met een bufferlening van ruim 20 miljard euro — maar als EBN nu duur gas inkoopt en dat later goedkoop verkoopt, draait de belastingbetaler op voor het verschil.

Gasunie roept de overheid op om met meer urgentie te handelen. De oproep staat er al weken. Den Haag twijfelt — een snel ingrijpen kan honderden miljoenen kosten, en politieke besluitvorming duurt. Maar elke week vertraging is een week minder vultijd voor de winter.

Wat de gasprijs niet verklaart, is waarom private partijen ook niet deels politiek worden gedwongen in te kopen. Dat ontbrekende antwoord legt de vraag bloot die dit dossier eigenlijk stelt: wie draagt het risico als de markt het laat afweten?

SpaceX trekt kapitaal

Op het moment dat Nederland worstelt met een lege gasopslag, wordt op Wall Street de grootste beursintroductie ooit voorbereid. SpaceX is van plan meer dan 555 miljoen aandelen uit te geven voor 135 dollar per aandeel — een totale opbrengst van 75 miljard dollar, bij een waardering van bijna 1,8 biljoen dollar.

De overtekening is al meer dan drie keer. Staatsfondsen uit Saudi-Arabië en Koeweit hebben elk voor 1 tot 5 miljard dollar orders geplaatst. Qatar staat ook in de rij. Institutionele beleggers wereldwijd herpositioneren hun allocaties richting dit aandeel — en dat geld moet ergens vandaan komen.

Voor de AEX betekent dat twee parallelle drukken. De directe druk is passieve kapitaalstroom: vermogensbeheerders die SPCX opnemen in hun portefeuilles, verkleinen gelijktijdig gewichten elders. De indirecte druk is liquiditeitsconcurrentie — het SpaceX-aanbod absorbeert kapitaal dat anders in Europese aandelen zou instromen.

ABN AMRO-strateeg Ralph Wessels nuanceert: grote IPO's voegen ook liquiditeit toe aan markten, in plaats van die alleen te onttrekken. Dat argument geldt voor de marktbreedte in de VS, maar voor de AEX — die SpaceX niet bevat — is het mechanisme anders. Nederlandse institutionele portefeuilles die via mondiale passieve fondsen zijn gepositioneerd, absorberen de herschikking zonder actieve keuze.

Morningstar waardeert SpaceX op 780 miljard dollar — minder dan de helft van de IPO-prijs. Analysten erkennen dat het aandeel op de eerste handelsdag kan stijgen door schaarste van vrij verhandelbare stukken, maar de fundamentele vraag of 93 keer de omzet van de afgelopen twaalf maanden verdedigbaar is, heeft geen consensus-antwoord.

Wat de kapitaalstroom richting SPCX duidelijk maakt, is hoe de twee thema's die deze week de AEX belasten — de energiecrisis en de IPO-zuigkracht — vanuit hetzelfde geopolitieke startpunt vertrekken. De Iran-oorlog dreef de gasprijs omhoog en maakte het goedkoper een ruimtevaartaandeel te kopen dan gas voor de winter in te slaan.