Gasvoorraden 19,5% en stroom tekort in 2028|AEX kwetsbaar of koopkans?

Dubbele energiedreiging terwijl markten worstelen met inflatie en Iran

Op het moment dat Nederland verwacht gerust de zomer in te gaan, liggen de gasopslagen voor minder dan een vijfde gevuld. Niet 50 procent, niet 40 procent. 19,5 procent. Het doel is 80 procent op 1 oktober. Dat gat — van 19 naar 80 procent in vier maanden — is historisch uitzonderlijk. Vorig jaar op dit moment stond de vulgraad op 38 procent, tweemaal zo hoog.

Vandaag daalde de Nasdaq met 1 procent. De S&P 500 verloor 0,3 procent. De Amerikaanse inflatie steeg in mei naar 3,8 procent op jaarbasis, het hoogste niveau in drie jaar. Energieprijzen stegen daarin met 18 procent. Iran haalde een Amerikaanse Apache-helikopter neer. Een tanker werd aangevallen in de Golf van Oman. Brent noteert boven de 92 dollar per vat. De AEX sloot op 1.046 punten, een plus van 0,2 procent, relatief kalm. Maar die kalmte verbergt een complicatie die de komende maanden zwaarder gaat wegen: Nederland heeft tegelijkertijd een gascrisis en een stroomcrisis in wording.

Het mechanisme achter de lege gasopslagen is niet zichtbaar in de koersen, maar het is direct. Handelaren kopen normaal gas goedkoop in de zomer en verkopen het duur in de winter. Dat prijsverschil is hun winst. Maar door geopolitieke spanning is de zomerprijs nu vrijwel gelijk aan de winterprijs. Er valt niets te verdienen. Dus koopt de markt niet. GasTerra, het bedrijf dat vroeger die inkoop regelde, bestaat niet meer. Staatsbedrijf EBN springt bij, maar niet snel genoeg. Gasunie richtte zich vandaag expliciet tot het kabinet: "Als het zo doorgaat, komt het gewoon niet goed."

TenneT trekt eerder aan de rem dan verwacht — en de buurlanden helpen niet

Het gasisolatiepunt is al problematisch. Wat dit echt gevaarlijk maakt, is de tweede laag: stroom. TenneT publiceerde zijn Monitor Voorzieningszekerheid 2026. In alle doorgerekende scenario's bereikt Nederland in 2030 meer dan vier uur stroomtekort per jaar. De norm is maximaal vier uur. Vorig jaar waarschuwde TenneT dat dit pas na 2030 zou spelen. Nu schuift het raam naar 2028 in het snelgroei-scenario.

De oorzaak is een samenloop van drie bewegingen die elk afzonderlijk beheersbaar zouden zijn, maar tegelijk niet. Elektrificering van industrie en transport neemt toe. Kolenverbod voor energiecentrales treedt in 2030 in werking. Gascentrales worden minder rendabel en worden niet vervangen. Wind en zon leveren onvoldoende capaciteit op piekmomenten in de winter, wanneer huishoudens en bedrijven tegelijk maximaal verbruiken. In 2035 kan het tekort oplopen tot 37 tot 46 uur per jaar. Nederland moet dan 9 gigawatt importeren om dat gat te dichten.

Hier zit de kern van het probleem. België, Duitsland en Denemarken staan voor precies hetzelfde vraagstuk. Wanneer Nederland stroom nodig heeft, hebben zij dat ook. TenneT adviseert strategische reservecapaciteit — gascentrales als vangnet — maar dat vereist subsidie en een politiek besluit dat er nog niet is. Minister Van Veldhoven noemt de situatie "zeer serieus". Het ontwerp van een oplossing heeft TenneT gepresenteerd. De timing voor uitvoering voor de winter van 2029-2030 vergt dat het kabinet dit jaar besluit. Dat is minder dan zes maanden.

Voor beleggers die posities aanhouden in energie-afhankelijke industrie in de AEX, verandert dit de risicocalculatie. Niet voor volgende week, maar voor de jaren daarna. Energie-intensieve productie wordt structureel duurder of onzekerder. Wie nu inprijst als een tijdelijk geopolitiek probleem, mist dat het structureel is.

SpaceX IPO vrijdag en de vraag of kapitaal op de verkeerde plek staat

Terwijl Nederland twee energietekorten tegemoet gaat, is de marktaandacht gericht op SpaceX. De beursintroductie staat gepland voor vrijdag. De waardering benadert 2 biljoen dollar. Institutionele beleggers tekenden in voor meer dan 10 miljard dollar. De IPO is overtekend. Finfluencers op Instagram en TikTok gaan de hype maximaal aan.

Beleggingsstrateeg Vranken stelt de vraag die de meeste enthousiastelingen overslaan: SpaceX is geen jonge groeier meer. De grootste groeifase ligt achter het bedrijf op het moment van de beursintroductie. De vraag is niet of de institutionelen geloven in het verhaal, maar of de koers het zelfde tempo aanhoudt zodra de aandelen vrij verhandeld worden. OpenAI heeft ook een beursgang aangevraagd. Dat is twee grote tech-IPO's in snel tempo, in een omgeving waar de Nasdaq al min 1 procent staat en de inflatie op het hoogste punt in drie jaar staat.

De verbinding met de Nederlandse situatie is indirect maar reëel. Kapitaal stroomt naar tech-IPO's die worden aangedreven door AI-narratief en ruimtevaarthype. Dat kapitaal stroomt niet naar energiezekerheid, infrastructuur of gasopslag. TenneT vraagt om investeringen in reservecapaciteit. Die investeringen vereisen politieke zekerheid en rendement dat nu niet zichtbaar is. Zo lang de beleidsbeslissing uitblijft, blijft het investeringsgat open.

Voor de AEX geldt een conditionele leaning. Als de gasopslagen voor 1 oktober richting 60 procent klimmen en het kabinet een helder besluit neemt over strategische stroomreserves, vermindert de risicokorting op energie-afhankelijke aandelen. Als de vulgraad bij 40 procent of lager uitkomt en de beleidsbeslissing wordt doorgeschoven naar na Prinsjesdag, vergroot dat de kans op prijsschokken in de winter die breed door de economie trekken. ASML Holding heeft vandaag haar sociaal plan definitief afgesloten — geen gedwongen ontslagen tot mei 2027, 1.700 banen herplaatsbaar. Dat haalt één onzekerheid weg. Maar de energierekening voor de Nederlandse industrie, inclusief ASML, hangt nog open.

Het getal om bij te houden: 19,5 procent. Elke week die verstrijkt zonder substantiële stijging van de vulgraad, verkleint de marge voor een veilige winter. En als de winters kouder worden dan gemiddeld — wat de afgelopen jaren het geval was — is 80 procent per 1 oktober geen luxe maar een minimum dat nu al buiten bereik lijkt.