ING in SpaceX 75 mrd|ASML-medewerkers weigeren Musk

De AEX en de SpaceX-week: wat Nederlandse beleggers zagen

De AEX sloot maandag lager na een terugval in de chipsector op Wall Street. ASML, het zwaarste aandeel in de index, noteerde aanvankelijk onder druk nadat de Nasdaq vrijdag een verkoopgolf had laten zien. Toch stabiliseerde het aandeel gedurende de dag en sloot het hoger dan verwacht — terwijl de rest van de markt aarzelde.

Op macro-niveau domineerde SpaceX het beurssentiment. Elon Musks ruimtevaartbedrijf staat op het punt de grootste beursgang in de geschiedenis te voltooien: 75 miljard dollar tegen een koers van 135 dollar per aandeel, wat neerkomt op een waardering van bijna 1,8 biljoen dollar. Ter vergelijking: Meta wordt lager gewaardeerd. De AEX bewoog mee op de verwachting dat deze kapitaaloperatie liquiditeit aan andere markten zou onttrekken.

En precies hier begon de dag in Nederland anders te lopen dan elders.

ING werd maandag bevestigd als één van de 21 banken die deelnemen aan de SpaceX-beursgang. De Nederlandse bank zit aan tafel bij de grootste kapitaaloperatie van het decennium — dat is de zakenbankstrategie, de positionering en de reputatiewinst die ING nastreeft tussen Goldman Sachs en JPMorgan. Tegelijkertijd werd bekend dat ASML-medewerkers intern hun ongenoegen hebben geuit over een aangekondigde toespraak van diezelfde Elon Musk op een besloten bedrijfsevenement in Veldhoven. Dezelfde persoon, twee Nederlandse instellingen, twee tegengestelde signalen — op één dag.

Twee Nederlandse posities, één Musk-risico

Dat ASML Musk had uitgenodigd, heeft een concrete reden: zijn Terafab-project. SpaceX wil een reeks gigantische chipfabrieken bouwen in Texas voor halfgeleiders die zelfrijdende auto's, humanoïde robots en ruimtegebonden datacenters moeten aandrijven. ASML is daarvoor een onmisbare leverancier — geen enkele chipfabriek ter wereld produceert geavanceerde halfgeleiders zonder ASML-lithografiemachines. De uitnodiging was strategisch, niet sentimenteel.

Maar de medewerkers die intern bezwaar maakten, redeneerden anders. Hun bezwaar was niet commercieel maar reputationeel: zij willen Musk niet als spreker zien. Dat is het verschil in premisse dat de twee posities produceert. ING rekent op de commerciële waarde van de toegang tot de grootste IPO ooit. ASML-medewerkers rekenen op de risico's van publieke associatie. Beide zijn rationeel — maar ze verdisconteren een fundamenteel andere onzekerheid over de toekomstige waarde van het Musk-netwerk.

ASML-CEO Christophe Fouquet had eerder diezelfde week via LinkedIn gereageerd op het EU-soevereiniteitspakket voor halfgeleiders. Hij steunde de aanstelling van een EU-special envoy en noemde het positief dat Europa vraaggestuurd beleid voert — maar waarschuwde expliciet tegen bureaucratie die commerciële snelheid belemmert. In dezelfde week ondertekende ASML een intentieverklaring met het Indiase Tata Electronics om een 11 miljard dollar grote chipfabriek in Gujarat mogelijk te maken, mede gepresenteerd tijdens het bezoek van premier Modi aan Den Haag.

ASML expandeert dus in alle richtingen: Europa, India, en indirect via de Terafab-connectie ook de VS. De koersstijging die beleggers maandag zagen, veronderstelt dat al deze weddenschappen tegelijk uitkomen. Maar de medewerkers die Musk weigeren, stellen impliciet een vraag die de koers nog niet heeft beantwoord: wat als de Terafab-relatie later een reputatierisico blijkt in plaats van een orderboekwinst?

Wat er nu moet gebeuren om beide posities te bevestigen of te weerleggen

De kernvraag die maandag onbeantwoord bleef: welke premisse houdt stand — de ING-redenering dat Musk-exposure een commercieel voordeel is, of de ASML-medewerkerslogica dat Musk-associatie een reputatierisico is dat de orderboeken kan schaden?

De historische vergelijking die het meest scherp is, is niet die van eerdere grote IPO's. De bruikbaarste parallel is die van Tesla in 2020: toen beleggers ook verdeeld waren tussen de technologische merite en de Musk-reputatiepremie, en toen instellingen die vroeg instapten korte-termijn winst boekten maar later moesten uitleggen waarom ze bleven. De vraag is niet of SpaceX succesvol gaat debuten — de vraag is hoe lang de Musk-correlatie een asset blijft in plaats van een liability.

Twee verificatiepunten staan de komende week centraal. Eerste: het SpaceX-IPO zelf op 12 juni op de Nasdaq. Als de koers de eerste dag boven de 135 dollar sluit — en historisch gezien sluit meer dan 70 procent van grote IPO's de eerste dag hoger — dan wordt ING's positie als underwriter intern gerechtvaardigd. Als de SpaceX-koers de eerste week under druk blijft staan of als Musk rondom de beursgang opnieuw polariserende uitspraken doet, dan heeft ASML's interne terughoudendheid achteraf meer gewicht.

Tweede: hoe ASML het Terafab-evenement in Veldhoven uiteindelijk vormgeeft. Gaat Musk optreden ondanks de interne weerstand, of wordt het programma aangepast? Dat besluit is een directe indicator van hoe zwaar ASML het commerciële belang van de Terafab-relatie weegt tegen de interne cohesie.

Het scenario waarbij beide posities gelijktijdig worden gerechtvaardigd, bestaat: SpaceX debuted sterk, Musk houdt zich beperkt tot technologie, en ASML ontvangt orders via de Terafab-keten zonder reputatieconsequenties. Het scenario waarbij de spanning toeneemt, is even concreet: als Musk na het IPO politiek actief blijft of als Terafab vertraging oploopt door vergunningsconflicten in Texas — de lokale gemeenschap in Grimes County stemde al in met belastingvoordelen maar niet zonder verzet — dan staat ASML voor een keuze die de koers raakt.

Wat de AEX-belegger morgen moet checken, is niet de SpaceX-openingskoers alleen. De vraag die overblijft is of ASML's bestuursreactie op de interne weerstand zichtbaar wordt vóór het IPO-moment — en of ING iets laat blijken over de allocatie die het heeft ontvangen. De koers veronderstelt dat beide instellingen hun inzet bevestigen. Maar de medewerkers die maandag protesteerden, hebben een premisse ingevoerd die de koers nog niet heeft ingeprijsd.