Obligatierente Uitbraak|AEX-risicopremie op laagste punt in 20 jaar

Rente losmaakt AEX

De AEX sloot maandag licht hoger op 1.015,72 punten, terwijl obligaties wereldwijd werden gedumpt. Dat is de spanning die de dag definieert: de index steeg, maar de grond eronder verzakte.

De kern van het probleem is de Straat van Hormuz. Brent-olie noteerde op 110,80 dollar per vat. Die prijs jaagt de inflatie aan en drukt de verwachting op dat de Federal Reserve de rente eind dit jaar verhoogt — de kans werd maandag ingeprijsd op 45 procent, tegenover bijna nul enkele weken geleden.

Stijgende rentes schaden aandelenmarkten via de risicopremie: de extra vergoeding die beleggers eisen boven staatsobligaties. Beleggingsexpert Frank Vranken van Bank Edmond de Rothschild noemde de huidige premie voor G7-aandelen het laagste niveau in twintig jaar. Dat betekent dat aandelen nu het minst aantrekkelijk zijn ten opzichte van obligaties in twee decennia.

In de AEX was de kapitaalverschuiving al zichtbaar op sectorenniveau. Institutionele kopers roteerden vanuit halfgeleiderbedrijven naar data- en informatiediensten: RELX steeg 4,0 procent en Wolters Kluwer won 4,2 procent, terwijl ASML 2,2 procent verloor en ASMI 3,2 procent inleverde. Shell won 3,4 procent, gedragen door de olieprijs zelf. Dat is geen brede stijging — het is een sectorrotatie binnen een index die technisch steeg maar structureel verzwakte.

De vraag die dit herstel niet beantwoordt: als de risicopremie al op een historisch dieptepunt staat, wat houdt de AEX dan omhoog wanneer de volgende CPI-verrassing boven 4 procent uitkomt?

Hypotheek onder Druk

Dezelfde obligatiebeweging die institutionele beleggers van ASML naar RELX dreef, raakt de Nederlandse woningmarkt via een directe transmissieketen — en die keten is al in werking gesteld.

Banken financieren hypotheken deels via de kapitaalmarkt. Wanneer de kapitaalmarktrente stijgt, stijgen hun financieringskosten, en die kosten worden doorberekend aan huizenkopers. Dat gebeurt nu. De tienjarige hypotheekrente in Nederland steeg van 3,7 naar 3,85 procent in korte tijd. In Duitsland bedraagt de stijging circa 0,3 procentpunt, goed voor duizend euro extra per jaar bij een lening van 350.000 euro.

De ECB heeft haar officiële rente nauwelijks aangepast — het probleem zit in de lange kant van de rentecurve, die de markt zelf bepaalt. ING-analist Roelof-Jan van den Akker wees maandag op een technische uitbraak van de Bund-rente boven de langjarige weerstand van 300 basispunten. Zijn koersdoel op de tienjarige Duitse rente ligt op 350 basispunten, met ruimte richting 410 basispunten.

Particuliere kopers stonden al met hun rug tegen de muur. De woningmarkt in Nederland is krap en huizenprijzen zijn hoog. Minder leencapaciteit door hogere rentes verergert dat tekort structureel. Retail-vraag naar hypotheken verzwakt terwijl aanbod van woningen beperkt blijft — de prijs corrigeert dan via leencapaciteit, niet via verkoopprijzen.

Toch is dit niet het volledige verhaal over wat de rentestijging raakt. De ASML-deal die afgelopen weekend in Den Haag werd getekend, wijst op een heel andere kapitaalstroom: niet weg van Nederland, maar richting Nederland — via een markt die buiten de eurozone staat.

ASML Strategisch Pivot

Terwijl de obligatierente ASML's waardering belastte via de discontovoet, ondertekende het bedrijf in aanwezigheid van premier Rob Jetten en de Indiase premier Narendra Modi een memorandum met Tata Electronics. Het is een deal voor lithografiemachines voor India's eerste chipfabriek met 300mm-wafers in Dholera, Gujarat — een investering van 11 miljard dollar.

De strategische betekenis gaat verder dan de ordergrootte. ASML's klantenbestand is structureel afhankelijk van een handvol grote afnemers in Taiwan en Zuid-Korea, in een omgeving van geopolitieke exportrestricties richting China. India biedt een alternatieve groeimarkt die buiten die beperkingen valt en door de overheid actief wordt ondersteund via de Semiconductor Mission — India's eigen versie van de Chips Act.

De Dholera-fabriek richt zich op 28nm- en 40nm-procedés. Dat zijn oudere nodes die alleen DUV-machines vereisen, niet EUV. Voor ASML betekent dit aanvullende vraag in een segment waar de marges weliswaar lager zijn, maar waar het klantenbestand geografisch gediversifieerd wordt. Buitenlandse institutionele kopers van ASML-aandelen die op Chinese exportrisico's hadden gewogen, ontvingen maandag een signaal dat de forward order pipeline zich geografisch verbreedt — maar het aandeel verloor desondanks 2,2 procent, meegesleurd door de brede techuitverkoop op Wall Street.

Dat verlies stelt de kernvraag scherp. Als de obligatierente stabiliseert onder de 4,65 procent op de tienjarige Treasury — het intraday-hoogtepunt van maandag — dan kan de discontovoetdruk op groeiaandelen als ASML afnemen. Als de rente verder stijgt richting 5 procent, wordt de India-deal een strategisch positief bericht dat korte termijn niet opweegt tegen hogere kapitaalkosten.

De verificatiebenchmark is concreet: de Bund-rente op 350 basispunten is het technische koersdoel van ING. Bereikt de Bund dat niveau, dan is de compressie van de AEX-risicopremie waarschijnlijk niet gestabiliseerd. Dat zou ook de hypotheekmarkt raken — de tienjarige hypotheekrente zou dan richting 4,2 procent bewegen. Het enige scenario waarin dit patroon breekt, is een diplomatieke doorbraak over de Straat van Hormuz — exact het scenario dat Iran maandag nog steeds actief tegenhoudt.