Shell-bonanza onder vuur|Wie betaalt de Hormuz-rekening?

Overwinst-dilemma

De AEX sloot dinsdag 0,3 procent hoger op 1.018,82 punten, maar dat cijfer verbergt iets ongemakkelijks. Brent staat op 111 dollar, vijftig procent boven het niveau van vóór de Iran-oorlog, en juist nu dreigt Den Haag de winst van Shell te belasten. Een bewegende beurs en een politieke aanval op het zwaarste indexgewicht zouden elkaar moeten tegenspreken. Toch gebeurden ze dinsdag tegelijk.

De verklaring zit in een verschuiving die de markt nog niet volledig heeft verwerkt. Topman Wael Sawan noemde het Shell-aandeel zelf ondergewaardeerd en hield vast aan olie en gas als kern, terwijl de Tweede Kamer eind maart al een motie aannam om overwinsten te onderzoeken. De Britse Guardian becijferde dat de honderd grootste oliebedrijven dit jaar samen tweehonderd miljard euro overwinst kunnen boeken. BP verdubbelde zijn kwartaalwinst, Shell en TotalEnergies volgden. Belastingonderzoeker Tim van Brederode wijst op de kern: productiekosten zijn niet gestegen, alleen het aanbod is verstoord. Dat maakt de extra winst juridisch kwetsbaar voor heffing.

De kapitaalbeweging vertelt het echte verhaal. Buitenlandse fondsen rouleerden dinsdag binnen de AEX van ArcelorMittal en NN Group, die respectievelijk 2,6 en 2,0 procent verloren, naar Adyen en Wolters Kluwer met plussen van 4,8 en 3,6 procent. Shell zelf bleef opvallend stil ondanks de olierally — een prijsactie die alleen te lezen valt als de markt het fiscale risico al begint in te prijzen. Wie Shell vasthoudt voor dividend, weet nu dat het politieke verdedigingsfront verschuift van Brussel naar Den Haag. En zolang Hormuz dicht blijft, groeit de overwinst sneller dan de wetgeving haar kan inhalen.

Rentebreuk

Die fiscale aanval op Shell krijgt pas zijn echte gewicht als je begrijpt wat onder de obligatiemarkt gebeurt. De Amerikaanse dertigjarige rente raakte dinsdag 5,18 procent, het hoogste niveau in negentien jaar, en Europese tienjaars stegen drie tot vier procent op één sessie. Dat is geen ruis meer; dat is een regimewisseling die de hele waarderingslogica achter de AEX verandert.

HSBC verwacht dat de ECB en de Bank of England in juni of juli weer verhogen, met minstens twee verhogingen voor jaareinde ingeprijsd. Macquarie waarschuwt dat zelfs een neutraal Fed-beleid de langetermijnrente niet stabiliseert. Navellier formuleert de drempel concreet: als de scheepvaart door Hormuz over een maand nog niet hervat is, blijven energieprijzen hoog en stuwen ze inflatie verder. Het mechanisme onder de Shell-overwinst en de obligatieverkoop is dus identiek — beide zijn de prijs die de markt betaalt voor een gesloten zeestraat. Maar waar Shell-aandeelhouders winst boeken, betalen houders van Nederlandse staatsobligaties en rentegevoelige AEX-namen de rekening.

De flow is zichtbaar in de bewegingen. Institutioneel kapitaal verliet dinsdag de lange duration, zichtbaar in de scherpe rentestijging, en zocht deels onderdak in defensie en software — sectoren die hogere rentes kunnen verdragen omdat hun kasstromen groei vertonen. UBS-CIO Mark Haefele stelt dat de groei veerkrachtig blijft zolang bedrijfsinvesteringen niet inzakken. Dat is precies het scharnier: als de rente nog veertig basispunten doorstijgt, kantelt die aanname. En dan ontdekt de markt dat hogere energieprijzen niet alleen consumenten raken.

Bestedingsklem

Want de consument heeft al gekozen. Uit ING-onderzoek blijkt dat 59 procent van de Nederlandse huishoudens van plan is te bezuinigen door de hogere brandstof- en energieprijzen, en meer dan tachtig procent verwacht dat die prijzen minstens drie maanden hoog blijven. Het consumentenvertrouwen staat op het laagste niveau sinds eind 2022. Dit is waar de hypothese van veerkrachtige groei breekt.

De bezuinigingen vallen niet willekeurig. Energie en brandstof zelf zijn moeilijk te vermijden, dus zes op de tien consumenten korten op horeca, vakanties en vrijetijdsbesteding. ING verlaagde de prognose voor de gezinsconsumptie naar 0,5 procent voor 2026 en de bbp-groei naar 1,0 procent — beide onder het niveau van vóór de escalatie. Een derde van de respondenten verwacht zelfs in financiële problemen te komen. Dat raakt niet alleen Misset-horeca, maar ook beursgenoteerde namen met blootstelling aan binnenlandse discretionaire bestedingen.

De kapitaalverschuiving die hieruit volgt zal zich pas in het tweede halfjaar volledig tonen. Voorlopig is ze interpreteerbaar uit volume: defensieve dividendaandelen kregen dinsdag relatieve steun terwijl consumentgerichte namen achterbleven. Mijn leaning kantelt voorzichtig richting aanhoudende druk op de AEX onder 1.020, want drie krachten wijzen dezelfde kant op — overwinstbelasting raakt Shell, hogere rentes raken waarderingen, dalende bestedingen raken omzet. Het tegensignaal blijft de Hormuz-heropening: zodra scheepvaart hervat, kan Brent richting 90 dollar en kantelt het hele verhaal. Twee benchmarks om morgen te volgen: de Nvidia-cijfers die de AI-vloer onder Europese tech testen, en het Brent-niveau onder of boven 105 dollar. Onder 105 verdampt het overwinst-argument; boven 115 gaat de obligatieverkoop in een nieuwe versnelling.