SpaceX 75 mrd|ING-underwriter vs ASML-boycot

De waardering die niemand kan rechtvaardigen — maar iedereen wil geloven

SpaceX wil op 12 juni naar de Nasdaq onder tickernaam SPCX, voor 135 dollar per aandeel. Dat levert 75 miljard dollar op — de grootste beursgang in de geschiedenis. Ter vergelijking: Saudi Aramco haalde in 2019 29,4 miljard dollar op. De impliciete waardering bedraagt 1,75 biljoen dollar. Dat is 93 keer de jaaromzet — en SpaceX maakt verlies. In 2025 was de omzet 18,7 miljard dollar, met 33 procent groei. Maar het operationeel verlies in het eerste kwartaal van 2026 alleen al bedroeg 1,9 miljard dollar. Onderzoeksbureau Morningstar plakt een intrinsieke waarde van 780 miljard dollar op het bedrijf. Dat is minder dan de helft van wat Musk vraagt. Beursanalist Corné van Zeijl van Cardano formuleert het precies: beleggers kopen geen winst, maar een toekomstverhaal. Dat verhaal omvat Starlink met 10,3 miljoen klanten en 11,4 miljard dollar omzet in 2025. Het omvat AI-datacenters in de ruimte, asteroid mining en uiteindelijk bemannen Marsreizen. SpaceX schat de totale adresseerbare markt voor orbitale AI-infrastructuur op 26,5 biljoen dollar. Dat is bijna even groot als het gehele bbp van de Verenigde Staten. De vraag is niet of het verhaal aantrekkelijk is. De vraag is hoeveel van die toekomst al in de koers van 135 dollar is verwerkt — en hoeveel nog niet. Historisch presteren de grootste IPO's slecht na de eerste handelsdag. Van bedrijven die met een beurswaarde boven de 15 miljard dollar naar de beurs gingen, versloeg slechts een handvol de S&P 500. Lyft verloor 83 procent na zijn IPO; UiPath 85 procent. Google steeg met 15.500 procent — maar Google was winstgevend bij zijn beursgang. SpaceX is dat niet. De reden dat de markt dit toch tolereert, zit verborgen in een aanname die nauwelijks hardop wordt uitgesproken. Beleggers gaan ervan uit dat Starlink de winstmotor wordt voordat het AI-verlies het kapitaal uitput. De vraag of die tijdlijn klopt, is de echte onzekerheidsvariabele.

ING aan tafel — prestige of risico?

Tussen de 21 ondertekenende banken bij de SpaceX-beursgang zit één Nederlandse naam: ING. De bank is gevraagd als underwriter voor de grootste IPO ooit. Het Financieele Dagblad noemt het een "prestigekans of reputatierisico" — en beide kwalificaties zijn terecht. Aan de prestige-kant: ING bevindt zich naast JPMorgan, Goldman Sachs en Morgan Stanley in een deal die wereldwijd aandacht trekt. Voor een Nederlandse bank is dat een positiebepaling op het hoogste niveau van mondiale kapitaalmarkten. Dat is niet vanzelfsprekend. JPMorgan-topman Jamie Dimon organiseerde een roadshow vanuit het bankhoofkantoor, uitgezonden naar 90 locaties in 26 Amerikaanse staten, voor meer dan 2.500 vermogende particulieren. Dat ING daar aan tafel mocht aanschuiven, zegt iets over hoe het bedrijf zichzelf internationaal heeft gepositioneerd. Maar er zit ook een andere kant aan. Elon Musk staat in Nederland en Europa onder toenemend politiek en maatschappelijk vuur. Zijn politieke betrokkenheid in de VS, zijn anti-Europese retoriek en zijn omgang met medewerkers bij Tesla en andere bedrijven maken hem een controversiële figuur. Voor een bank als ING, die zich nadrukkelijk profileert op ESG-doelstellingen en inclusiviteitspolicy, is de associatie met Musk geen neutrale keuze. Dat is dezelfde spanning die ASML-medewerkers deze week expliciet benoemden op hun intern platform Viva Engage. En hier ligt de verborgen aanname die ING-aandeelhouders moeten identificeren. De aanname van het management is: deelname aan een prestige-deal levert netto reputatiewinst op, ongeacht de publieke perceptie van Musk. Die aanname kan kloppen als de IPO soepel verloopt en ING zijn rol discreet invult. Ze kan niet kloppen als de IPO politiek controversieel wordt of als de koers na introductie hard terugvalt. Voor houders van ING-aandelen is de relevante variabele niet de IPO-prijs van SpaceX, maar de vraag of de deal ING's reputatie versterkt of blootstelt in de maanden daarna. De eerste handelsdag op 12 juni geeft een eerste indicatie.

ASML, Musk en de Terafab-paradox

Op 12 juni, dezelfde dag dat SpaceX op de Nasdaq debuteert, staat Elon Musk online als keynote-spreker op een interne ASML-conferentie in Den Bosch. Het onderwerp: AI, robotica, ruimtevaart en chipproductie. De reactie binnen ASML was onmiddellijk. Op het interne communicatieplatform Viva Engage brak een golf van protest los. Medewerkers wijzen op Musks politieke uitspraken, zijn anti-Europese houding en zijn track record op het gebied van vakbondsrechten. FNV-bestuurder Peter Reniers noemt de uitnodiging geen neutrale keuze. Hij wijst op het risico voor de sociale veiligheid op de werkvloer. ASML zelf stelt dat Musk is uitgenodigd als ingenieur, niet als politicus. Maar de reden waarom deze uitnodiging heeft plaatsgevonden, is zakelijker dan het klinkt. Musk heeft plannen voor een gigantische chipfabriek — de Terafab — met een geplande productiecapaciteit van 1 terawattuur aan rekenkracht per jaar. Het project wordt gezamenlijk uitgevoerd door Tesla, SpaceX en chipgigant Intel, gevestigd in Texas. Voor geavanceerde chipproductie zijn EUV-lithografiemachines nodig. ASML is wereldwijd de enige leverancier van die machines. Er is dus een directe commerciële afhankelijkheid. ASML bevestigde aan NOS dat Musk via het Terafab-project "onderdeel zal worden van het bredere ecosysteem van onze industrie". Dit is de paradox waar ASML-houders mee worden geconfronteerd. Het bedrijf dat 16 jaar geleden voor het eerste als ASML op de beurs noteerde op basis van het Rijnlandmodel — samenwerking, vakbond, sociale veiligheid — nodigt nu de man uit die dat model het scherpst ter discussie stelt. De commerciële logica is helder: als de Terafab wordt gebouwd, heeft Musk ASML-machines nodig. Dat betekent langetermijnvraag voor een bedrijf dat recent zijn omzetprognoses naar beneden bijstelde. Maar de medewerkers die deze conferentie boycotten, vertegenwoordigen ook het talent dat die machines bouwt. De spanning die nu intern zichtbaar is geworden, is geen incident. Het is een vroeg signaal over hoe de strategische afhankelijkheid van Musk-projecten zich verhoudt tot ASML's cultuur en arbeidsrelaties. De vraag die aandeelhouders mee naar huis nemen: wanneer de Terafab-orders daadwerkelijk worden geplaatst, wat zegt de werkvloerreactie van vandaag dan over de leveringszekerheid van morgen?