BNPL ใบอนุญาต 2 ชั้น|แบงก์ชาติคุม NPL ทัน?

ตลาดวันนี้: บาทแข็ง ทองพุ่ง แต่หนี้ครัวเรือนซ่อนอยู่ที่ไหน

วันนี้ค่าเงินบาทปิดที่ 32.56 บาทต่อดอลลาร์ แข็งค่าจากช่วงเช้า ขณะที่ตลาดการเงินยังติดตามการเจรจาสันติภาพระหว่างสหรัฐและอิหร่านเป็นหลัก ธนาคารกรุงศรีอยุธยาคาดว่าในวันพฤหัสบดีบาทจะเคลื่อนไหวในกรอบ 32.40-32.70 บาท ทิศทางสกุลเงินภูมิภาคยังไม่มีแรงกดทิศทางเดียวกัน

ราคาทองคำในประเทศวันนี้ปรับขึ้น 400 บาท ทองคำแท่งขายออกที่ 69,800 บาท ราคาทองต่างประเทศแตะ 4,527 ดอลลาร์ต่อออนซ์ นักวิเคราะห์ระบุว่าสันติภาพสหรัฐ-อิหร่านอาจหนุนราคาทองมากกว่าสงคราม สวนทางทฤษฎีดั้งเดิม

ในฝั่งนโยบายการคลัง รัฐบาลเปิดลงทะเบียนยืนยันสิทธิบัตรสวัสดิการแห่งรัฐปี 2569 ตั้งแต่วันที่ 4-21 มิถุนายน ครอบคลุมกลุ่มผู้มีรายได้น้อยที่ผ่านเกณฑ์ใหม่ ขณะที่โครงการไทยช่วยไทย พลัส 60/40 เพิ่งเปิดให้สแกนจ่ายตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน มีร้านค้าเข้าร่วมแล้ว 1.04 ล้านราย กระทรวงการคลังยืนยันไม่มีการเก็บภาษีย้อนหลังจากข้อมูลร้านค้า

สัญญาณที่น่าจับตาอยู่ที่ SAMTEL คว้างานกรมที่ดิน DOL Smart Survey มูลค่า 246.5 ล้านบาท เมื่อรวมกับโครงการปรับปรุงระบบ IT Infrastructure ของ AOT อีก 97.83 ล้านบาท รวมทั้งสิ้น 344 ล้านบาท ภาพรวมวันนี้อยู่ในโหมดรอข่าว ไม่มีแรงซื้อขายรายกลุ่มที่ชัดเจน

แต่ตัวเลขที่เงียบที่สุดคือตัวเลขที่ซ่อนอยู่ในรายงาน BNPL ของผู้ว่าการแบงก์ชาติ

BNPL ใบอนุญาต 2 ชั้น: ทำไมกฎที่ออกมาอาจไม่ปิดช่อง

ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย นายวิทัย รัตนากร เปิดเผยวันนี้ว่าแบงก์ชาติอยู่ระหว่างออกประกาศกำกับ BNPL หรือบริการซื้อก่อนผ่อนทีหลัง เพราะพบพฤติกรรมที่ทำให้คนเป็นหนี้เร็ว และมีความเสี่ยง NPL เพิ่มขึ้น ข่าวนี้ฟังดูเป็นก้าวแรกที่ชัดเจน แต่ภายในข้อมูลมีรายละเอียดที่ทำให้ประสิทธิผลของมาตรการนี้ไม่แน่นอน

แบงก์ชาติระบุว่าจะเข้าไปคุมการใช้ใบอนุญาต digital personal loan ที่ไม่ต้องวิเคราะห์รายได้ ปล่อยไม่เกิน 2 หมื่นบาท ดอกเบี้ยไม่เกิน 25% แต่ปัญหาคือผู้ประกอบการมักตั้งบริษัทคู่ขนานขึ้นอีกบริษัทหนึ่ง ซึ่งใช้ใบอนุญาตต่างประเภท ปล่อยได้ไม่จำกัดวงเงิน ดอกเบี้ย 15% นั่นหมายความว่าโครงสร้างสองชั้นนี้ทำให้เพดานที่แบงก์ชาติวางแผนกำกับในชั้นแรก ไม่ได้ครอบคลุมความเสี่ยงสินเชื่อทั้งหมด

ตัวเลขที่ผู้ว่าการยกตัวอย่างน่าสนใจ: มีการผ่อนชานมไข่มุกแก้วละ 106 บาทผ่าน BNPL ซึ่งสะท้อนว่าสินเชื่อดิจิทัลรายย่อยได้เจาะเข้าถึงการบริโภคในชีวิตประจำวันของกลุ่มที่ไม่มีฐานรายได้ที่มั่นคง กลุ่มเดียวกับที่รัฐบาลเพิ่งเปิดให้ลงทะเบียนบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ และที่กำลังสแกนจ่ายผ่านโครงการไทยช่วยไทย

ฝั่งผู้ประกอบการที่ขอใบอนุญาต digital personal loan เพื่อตั้งบริษัทคู่ขนานเคลื่อนไหวก่อนแล้ว ส่วนแบงก์ชาติยังอยู่ระหว่างร่างประกาศ ผู้ถือสินเชื่อปลายทางยังไม่ถูกประเมิน eligibility ใหม่ ช่องว่างในการกำกับนี้ยังเปิดอยู่อย่างน้อยจนถึงสิ้นปีนี้

แต่ก่อนจะสรุปว่ากฎใหม่จะช้าเกินไป มีสมมติฐานหนึ่งที่แบงก์ชาติตั้งไว้โดยไม่ได้พูดถึง: ว่าผู้ประกอบการที่ถือใบอนุญาตสองชั้นจะปรับโครงสร้างภายหลังประกาศออก ไม่ใช่ก่อนหน้า นั่นคือสมมติฐานที่ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน

มองต่อ: NPL จะถึงจุดที่ต้องระวังเมื่อไหร่

คำถามที่ยังไม่ได้คำตอบจาก Layer ที่ผ่านมาคือ: ถ้าผู้ประกอบการ BNPL ปรับโครงสร้างบริษัทคู่ขนานก่อนประกาศบังคับใช้ มาตรการใหม่จะจับได้หรือไม่ และเมื่อไหร่ตัวเลข NPL ในพอร์ตสินเชื่อดิจิทัลจะถึงระดับที่ส่งผลต่อต้นทุนสินเชื่อของ bank sector โดยรวม

ในอดีต ปี 2560-2562 ตลาดสินเชื่อบัตรเครดิตไทยขยายตัวเร็วก่อนที่ BOT จะออกเกณฑ์ minimum payment และ credit limit ตาม statement of income สัดส่วน NPL บัตรเครดิตพุ่งขึ้นก่อนกฎบังคับใช้แล้วค่อยทรงตัว รอบนี้ BNPL ไม่มีข้อมูล credit bureau ที่ครบถ้วน เพราะ digital personal loan บางประเภทไม่ต้องรายงาน ทำให้การประเมินความเสี่ยงของระบบล่าช้ากว่ารอบก่อน

เงื่อนไขที่จะทำให้ความกังวลนี้รุนแรงขึ้น คือถ้า BOT ออกประกาศสิ้นปี 2569 แต่ยังไม่ครอบคลุมบริษัทคู่ขนาน และ NPL ดิจิทัลเพิ่มขึ้นเกิน 3% ในพอร์ตของกลุ่ม fintech ที่ไม่ใช่ธนาคารพาณิชย์ ระดับนั้นจะเพิ่ม provisioning pressure ให้กับธนาคารที่ถือ equity ใน fintech หรือมีบริษัทลูกในกลุ่มเดียวกัน

เงื่อนไขที่จะทำให้ความเสี่ยงนี้ต่ำกว่าที่ประเมิน คือถ้าแบงก์ชาติกำหนดขอบเขตการกำกับให้ครอบคลุมบริษัทคู่ขนานโดยตรงในฉบับร่างแรก และกำหนด credit bureau reporting เป็นเงื่อนไขบังคับในใบอนุญาตทุกประเภทที่ให้บริการสินเชื่อผู้บริโภค

ตัวเลขที่ต้องติดตาม: ฉบับร่างประกาศ BOT ที่คาดว่าจะออกปลายปี 2569 ว่าใช้คำว่า "บริษัทที่เกี่ยวข้อง" หรือระบุประเภทใบอนุญาตเฉพาะ ถ้าระบุเฉพาะ digital personal loan โดยไม่รวมใบอนุญาตชั้นสอง กฎใหม่จะปิดได้เพียงครึ่งเดียวของตลาด

คำถามที่ยังค้างอยู่คือ: ในระหว่างที่ร่างประกาศยังไม่สมบูรณ์ ผู้ถือสินเชื่อ BNPL ที่อยู่ในกลุ่มเดียวกับผู้รับบัตรสวัสดิการกำลังสะสมภาระอยู่เงียบ ๆ หรือไม่ และถ้าใช่ ตัวเลขนั้นจะปรากฏในรายงาน NPL ของระบบก่อนที่กฎจะบังคับใช้ได้จริง