SpaceX IPO 75B ระดมทุนสูงสุดโลก|มัสก์กุมอำนาจ 85% นักลงทุนยอมแลกสิทธิ์ทำไม?

ประวัติศาสตร์วอลล์สตรีทกำลังถูกเขียนใหม่

บริษัทที่ขาดทุนสุทธิ 4,900 ล้านดอลลาร์ในปีที่แล้ว กำลังจะระดมทุนได้สูงถึง 7.5 หมื่นล้านดอลลาร์ หรือราว 2.45 ล้านล้านบาท นั่นคือตัวเลขที่ SpaceX กำลังตั้งเป้าจาก IPO ที่จะกลายเป็นการเสนอขายหุ้นครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ของตลาดทุนโลก ทุบสถิติ Saudi Aramco ที่ระดมทุนได้ 2.9 หมื่นล้านดอลลาร์ในปี 2562 ไปอย่างสิ้นเชิง

สัปดาห์นี้ SpaceX ยื่นแบบแสดงรายการข้อมูลต่อ SEC อย่างเป็นทางการ เปิดเผยตัวเลขทางการเงินต่อสาธารณะเป็นครั้งแรกในรอบ 24 ปีนับตั้งแต่ก่อตั้งบริษัท รายได้รวมปี 2568 อยู่ที่ 1.87 หมื่นล้านดอลลาร์ ขับเคลื่อนหลักโดย Starlink ที่มีสมาชิกทะลุ 4.6 ล้านรายและขยายบริการครอบคลุม 35 ประเทศ กำไรจากธุรกิจ Starlink เพียงอย่างเดียวสูงถึง 8,000 ล้านดอลลาร์ แต่ค่าใช้จ่ายพัฒนาจรวดรุ่นใหม่และ AI ดึงให้ทั้งบริษัทยังติดลบ

มูลค่าบริษัทที่ตั้งเป้าไว้อยู่ที่ 1.25-1.75 ล้านล้านดอลลาร์ ทำให้ SpaceX จะกลายเป็นบริษัทอันดับที่ 6 ของโลกโดยมูลค่า แซงหน้าทั้ง Meta และ Tesla ของมัสก์เอง ส่วนทรัพย์สินส่วนตัวของ Elon Musk จะทะลุ 1 ล้านล้านดอลลาร์เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์มนุษย์ เส้นทางสู่ดาวอังคารที่เคยเป็นแค่วิสัยทัศน์ กำลังถูกเงินทุนก้อนนี้ยกระดับเป็นพันธะสัญญาทางกฎหมายในหนังสือชี้ชวนอย่างเป็นทางการ

แต่ตัวเลขเหล่านี้ไม่ใช่สิ่งที่น่าสนใจที่สุดในเอกสารที่ยื่นต่อ SEC

โครงสร้างอำนาจที่ไม่เคยมีมาก่อนในตลาดทุนอเมริกา

ในหนังสือชี้ชวนฉบับเดียวกัน SpaceX เปิดเผยระบบกำกับดูแลที่ทำให้กองทุนบำเหน็จบำนาญรัฐบาลหลายแห่งออกมาส่งเสียงคัดค้านทันที Elon Musk ถือหุ้น Class A เพียง 12.3% แต่ถือหุ้น Class B ถึง 93.6% โดยหุ้น Class B มีสิทธิ์ออกเสียง 10 เสียงต่อหุ้น ผลลัพธ์คือเขาควบคุมสิทธิ์ออกเสียงรวม 85.1% แม้นักลงทุนรายย่อยจะเข้ามาถือหุ้นหลายแสนล้านดอลลาร์ก็ตาม

นั่นยังไม่หมด เอกสารระบุชัดว่าผู้ซื้อหุ้น IPO ต้องสละสิทธิ์พิจารณาคดีโดยคณะลูกขุน และห้ามดำเนินคดีแบบกลุ่ม กรณีพิพาทใดๆ ต้องผ่านกระบวนการอนุญาโตตุลาการเท่านั้น SpaceX ยังย้ายสถานที่จดทะเบียนจากรัฐเดลาแวร์ไปยังรัฐเท็กซัส และขอสถานะ "บริษัทที่ถูกควบคุมโดยบุคคลกลุ่มเดียว" ซึ่งยกเว้นข้อกำหนดธรรมาภิบาลส่วนใหญ่ของ Nasdaq

คำถามคือ ทำไมนักลงทุนสถาบันระดับโลกยังเตรียมแย่งชิงหุ้นอยู่?

คำตอบอยู่ที่ xAI ในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 SpaceX ดำเนินการควบรวม xAI บริษัท AI ของมัสก์เข้ากับตัวเอง ในดีลมูลค่ารวม 1.25 ล้านล้านดอลลาร์ ทำให้ SpaceX กลายเป็นบริษัทเดียวในโลกที่ครอบคลุมธุรกิจอวกาศ อินเทอร์เน็ตดาวเทียม และปัญญาประดิษฐ์พร้อมกัน นักลงทุนไม่ได้ซื้อบริษัทจรวด พวกเขาซื้อโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของมนุษยชาติยุคหน้า

แต่ยิ่งมูลค่าสูง ยิ่งมีคำถามที่ทวีความสำคัญขึ้น

ถ้า Starlink คือเครื่องยนต์กำไรหลัก และ xAI คือตัวคูณมูลค่า สิ่งที่นักลงทุนซื้อจริงๆ ไม่ใช่ SpaceX ทั้งบริษัท แต่คือ เดิมพันว่า Elon Musk จะไม่เปลี่ยนใจ ไม่ย้ายสินทรัพย์ ไม่ตัดสินใจที่ขัดกับผลประโยชน์ผู้ถือหุ้น ภายใต้ระบบที่เขามีอำนาจควบคุม 85.1% และผู้ถือหุ้นสูญเสียสิทธิ์ฟ้องร้องไปแล้ว

เมื่อความเสี่ยงของ SpaceX กลายเป็นโอกาสของนักลงทุนไทย

ปัญหาธรรมาภิบาลของ SpaceX ไม่ใช่สัญญาณที่นักลงทุนในประเทศไทยจะนิ่งเฉยได้ เพราะ IPO ครั้งนี้กำหนดวันซื้อขายหุ้นไว้ในวันที่ 12 มิถุนายน 2569 ซึ่งหมายความว่านักลงทุนไทยที่ถือกองทุนรวมต่างประเทศ กองทุนเทคโนโลยี หรือ ETF ที่ track ดัชนี Nasdaq อาจได้รับสัดส่วน SpaceX เข้าพอร์ตโดยไม่รู้ตัว

กรณีเปรียบเทียบที่ใกล้ที่สุดคือ Alphabet (Google) และ Meta ที่ใช้โครงสร้างหุ้น dual-class คล้ายกัน ทั้งสองบริษัทซื้อขายในตลาดมาหลายปีโดยไม่เกิดปัญหาธรรมาภิบาลที่กระทบราคาหุ้นอย่างมีนัยสำคัญ แต่กรณีเหล่านั้นยังให้สิทธิ์ฟ้องร้องกลุ่ม ซึ่งเป็นเกราะป้องกันสุดท้ายของผู้ถือหุ้น

สัญญาณที่ต้องจับตาในสัปดาห์หน้าคือ demand ในช่วง roadshow ซึ่งจะเริ่มต้นก่อนวันที่ 12 มิถุนายน ถ้า oversubscription เกิน 10 เท่า แสดงว่าตลาดตัดสินว่า upside จาก Starlink และ xAI มีน้ำหนักมากกว่าความเสี่ยงธรรมาภิบาล และราคาหุ้นวันแรกจะเป็นตัวทดสอบว่าการประเมินมูลค่า 1.75 ล้านล้านดอลลาร์นั้นตลาดรับได้จริงหรือไม่

แต่ถ้า undersubscription เกิดขึ้น นั่นจะเป็นสัญญาณที่หนักกว่าแค่ IPO ล้มเหลว เพราะจะพิสูจน์ว่าแม้แต่สินทรัพย์ที่ดีที่สุดในโลก ยังมีราคาที่ธรรมาภิบาลที่ไม่ดีพอซื้อไม่ได้ ซึ่งจะส่งผลสะท้อนกลับมายังทุกบริษัทที่ใช้โครงสร้างอำนาจแบบ founder-controlled ในตลาดทุนทั่วโลก รวมถึงไทย

คำถามที่จะพิสูจน์ทิศทางทั้งหมดคือ กองทุนบำเหน็จบำนาญสาธารณะที่ออกมาคัดค้านธรรมาภิบาล SpaceX จะตัดสินใจ ไม่ลงทุน หรือจะ ลงทุนทั้งที่คัดค้าน เพราะถ้าพวกเขาเลือกลงทุน นั่นหมายความว่าตลาดทุนโลกยอมรับอย่างเป็นทางการแล้วว่า ผลตอบแทน มีน้ำหนักเหนือกว่า สิทธิ์ผู้ถือหุ้น และนั่นคือการเปลี่ยนแปลงที่ใหญ่กว่า IPO ใดๆ ที่ผ่านมา