Meralco at lumang PSA|Tunay na ginhawa sa singil?

Ang tanong sa singil

Sa unang tingin, ang problema ng Meralco at mataas na singil sa kuryente ay system loss: magkano ang kuryenteng nawawala bago makarating sa customer, at sino ang dapat magbayad nito? Pero may mas mahalagang pagbabagong lumitaw sa kasalukuyang balita. Ayon sa World Bank, mas malaking bahagi ng bill ang generation cost—humigit-kumulang dalawang-katlo—kaysa sa system loss. Kaya ang tunay na tanong para sa Meralco ay hindi lang kung maaalis ang isang singil sa bill, kundi kung gaano kamahal ang kuryenteng binibili nito at kung gaano katagal naka-lock ang mga kontrata.

Ang agarang policy shock

Nagsimula ang kasalukuyang debate sa utos ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. na alisin sa consumers ang system loss charge at kaugnay nitong VAT. Nagbabala si Meralco chairman Manny Pangilinan na maaaring hindi kayanin ng industriya kung mga utility lang ang sasagot sa gastos. Bumuo naman ang Department of Energy ng task force kasama ang ERC, NEA at mga electric cooperative para ayusin ang teknikal, regulasyon at lehislatibong balangkas. Sa dating pagbasa, ang Meralco ay pangunahing tagapagtanggol ng financial stability ng power distributors laban sa isang biglaang consumer-relief policy.

Hindi lang system loss

Hindi mali ang pagbasa na iyon, pero kulang. Ipinapakita ng World Bank na mas mahal ang kuryente sa Pilipinas hindi lang dahil sa system loss, kundi dahil sa imported fuel, limitadong kompetisyon, mga renewable project na hindi natatapos, grid congestion at mga power contract na ginawa noong ibang-iba pa ang presyo ng fuel at demand. Sa mga bansang ikinumpara, nasa humigit-kumulang $0.21 kada kilowatt-hour ang residential rate sa Pilipinas, kumpara sa $0.13 sa Thailand, $0.09 sa Indonesia at $0.05 sa Malaysia. Kahit isama ang epekto ng subsidy sa ibang bansa, nananatiling mataas ang agwat.

Dito pumapasok ang lumang PSA

Dito pumapasok ang lumang PSA, o power supply agreement. Sa isang malaking utility na kahawig ng procurement mix ng Meralco, tinatayang 70% ng power purchases noong Enero hanggang Marso 2026 ay galing sa medium- at long-term contracts, 22% sa older independent power producers, at wala pang 8% sa spot market. Hindi pinangalanan ng World Bank ang utility na ginamit sa analysis, kaya hindi dapat ituring ang mga porsiyentong ito bilang eksaktong breakdown ng Meralco. Pero malinaw ang mekanismo: kapag ang pangunahing supply ay nakatali sa lumang kontrata, hindi agad nakikinabang ang customer sa mas murang renewable energy o sa pagbaba ng fuel cost.

Presyo ng mga lumang kasunduan

Mas mabigat pa rito, sinabi ng World Bank na ang realized PSA prices ay lampas sa sarili nitong cost benchmarks. Ang solar at coal contracts ay nasa halos isa’t kalahating beses ng benchmark, habang ang gas ay halos doble. Kasama sa ilang lumang kasunduan ang capacity payments at mga probisyong ipinapasa sa customer ang fuel at foreign-exchange risk. Ibig sabihin, ang pamilyang nagbabayad ng bill ang naghihintay sa mas murang supply, habang ang supplier at utility ay patuloy na sumusunod sa mga kondisyong napagkasunduan maraming taon na ang nakalipas.

Hindi awtomatikong kita ng Meralco

Hindi direktang kinokolekta ng Meralco bilang kita ang generation charge. Kinokolekta nito ang halaga mula sa customer at ipinapasa sa generators. Kaya ang mas murang power contract ay hindi awtomatikong malaking dagdag sa margin ng Meralco. Ngunit mahalaga pa rin ito sa kumpanya dahil sentral ang papel nito sa pagpili ng mga PSA at suppliers na bumubuo sa malaking bahagi ng bill ng milyun-milyong customer. Ito ang mas malalim na implikasyon: ang panganib ay maaaring hindi simpleng earnings hit, kundi panganib sa regulatory relationship, public trust at kakayahan ng kumpanya na makakuha ng mas kompetitibong supply sa hinaharap.

Ang kontra-ebidensya ng PSA

May mahalagang kontra-ebidensya. Ang PSA ay hindi basta masamang kontrata. Nagbibigay ito ng katiyakan sa supply at proteksiyon laban sa biglang pagtaas ng presyo sa WESM. Kahit ma-award ang renewable projects, hindi ibig sabihin ay gumagawa na agad sila ng kuryente. Mas mababa sa 20% ng renewable capacity mula sa unang dalawang auction ang nakumpleto, at tinatayang 68% ng mga proyektong na-award sa unang auction ang nasuspinde. May mga problema sa lupa, permits, local-government coordination at grid connection. Kahit may murang solar o wind power, hindi ito makabababa ng bill kung hindi ito maihatid sa consumers.

Dalawang magkaibang kuwento

Kaya ang nangyayari sa Meralco ay dalawang magkaibang kuwento. Ang pag-aalis ng system loss charge ay isang agarang policy shock na nagtatanong kung sino ang sasagot sa gastos—utility ba, gobyerno, o sa huli ay taxpayers sa pamamagitan ng subsidy. Pero ang mahal na PSA, mabagal na renewable construction at baradong grid ay mas structural na problema. Sa mabilis na implementation scenario ng World Bank, maaaring bumaba ang average rate sa humigit-kumulang P9.80 kada kilowatt-hour, kumpara sa P13.60 kung magpapatuloy ang delays. Posibleng bumaba nang hanggang 28% ang residential tariffs sa Luzon mula 2026 hanggang 2030, pero scenario ito, hindi pangakong awtomatikong matutupad.

Ang Setyembre checkpoint

May mas malapit na checkpoint. Simula Setyembre, ang extension ng power agreement para sa Sta. Rita plant at ang paglalaan ng Malampaya gas sa Ilijan ay inaasahang magbibigay ng tinatayang P0.36 kada kilowatt-hour na savings hanggang sa mga susunod na buwan. Makikita rito kung may aktuwal na rate relief na makarating sa customer. Ngunit ayon sa isang AB Capital analysis, mas positibo ito sa supply visibility at fuel security kaysa sa earnings ng Meralco, dahil ipinapasa lamang sa bill ang generation cost. Kung lumitaw ang savings sa singil pero hindi nagbago ang profitability, lalong lilinaw na ang pangunahing isyu ng Meralco ay regulated execution, hindi simpleng pagtaas ng margin.

Ang tunay na laban sa singil

Para sa holder, ang dapat muling suriin ay ang palagay na ang consumer-relief policy ay awtomatikong masama para sa Meralco, o na ang mas murang kuryente ay awtomatikong dagdag-kita. Para sa watcher, mas mahalagang bantayan kung nagiging kompetitibo ang bagong PSAs, kung aktuwal na dumadaloy ang P0.36 na savings simula Setyembre, at kung nakukumpleto ang renewable projects at grid connections. Ang kasalukuyang ebidensya ay hindi sapat para sabihing tapos na ang panganib. Hindi pa malinaw ang huling anyo ng batas, kung sino ang sasagot sa system loss, at kung gaano kabilis mababago ang mga lumang kontrata. Ang malinaw ngayon: ang tunay na laban sa singil ng Meralco ay mas malaki kaysa sa isang linya sa bill—nasa likod ito ng mismong kontratang bumibili ng kuryente.