BIST 100 Devre Kesici|Borsa %6 Çökerken TL Neden Yıkılmadı?

Borsa Durdu, Döviz Neden Durmadı?

Borsa İstanbul'da seans ortasında ekranlar dondu. BIST 100, tek gündeki kaybını yüzde altıya taşır taşımaz Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi devreye girdi ve tüm pay piyasasındaki işlemler geçici olarak askıya alındı. Bu sistem son kez ne zaman çalıştı diye soran yatırımcı sayısı kadar soran soru şuydu: Türk lirası neden aynı anda çökmedi?

Günün tablolarına bakıldığında, Türkiye'nin Mart 2026'da ABD Hazine tahvili varlıklarının büyük bölümünü sattığı Bloomberg kaynaklı haberle başladı. Satışların gerekçesi olarak İran savaşı sonrasında piyasalarda artan dalgalanmayı göğüslemek ve TL'yi desteklemek gösterildi. Yani merkez bankası cephesi, borsanın sert satış baskısıyla sarsıldığı saatlerde döviz rezervini sahaya sürmüş durumdaydı. Devre kesici çalışırken TL'nin görece sakin kalması rastlantı değildi — aktif bir tercihti. Ancak bu tercihin maliyeti, sahada duran yatırımcı değil, rezerv tarafındaki sessiz erozyon.

Kurban Bayramı tatili öncesinde piyasanın zaten ince işlem gördüğü bir günde yüzde altılık düşüş, kurumsal satıcının değil, küçük pozisyon kapatan fon çıkışlarının bile belirleyici olabileceğini gösteriyor. Öyle ki bir sektörden çıkan küçük bir fon bile endeks üzerinde bu güne özgü bir etki yaratabilecek derinliksizlikte seyrediyordu. Devre kesicinin çalışması bu nedenle hem teknik bir eşik hem de o günkü piyasanın gerçek derinliğini ele veren bir işaret.

Rezerv Satışı TL'yi Tuttu; Ama Bu Ne Kadar Sürer?

Türkiye'nin Mart'ta ABD tahvillerini erken ve toplu biçimde satmış olması, o satışın getirisini döviz müdahalesine yatırmış olduğunu düşündürüyor. Bloomberg'in haberine göre satışlar İran savaşı sonrası küresel volatilite dönemine denk geldi; Türkiye kur baskısını erkenden karşılamak için elindeki dolar cinsinden varlıkları nakde çevirdi. Bu hamle kısa vadede işe yaradı — BIST 100 yüzde altı gerilirken TL'nin görece dirençli kalması bunun somut çıktısı. Ama bu direncin kaynağı büyüme değil, stok tüketimi.

THYAO veya ASELS gibi büyük ağırlıklı hisselerin aynı gün ne kadar satış baskısı gördüğü henüz netleşmemişken şu soru kendi kendine soruluyor: Devre kesici kapanışa kadar kesmeye devam etse, TL üzerindeki baskı hangi noktada rezerv stokunu aşacaktı? Yüzde altı eşiği, aynı zamanda müdahalenin sınırını da işaret ediyor. Piyasanın bunu fark etmesi için bu eşiğin bir daha test edilmesi gerekmiyor — yatırımcılar şimdi bu sayıyı referans olarak aldı.

Öte yandan 450 milyar liralık kartlı harcama beklentisiyle geçen bir bayram tatili, iç talebin hâlâ sağlam göründüğünü söylüyor. Ama güçlü tüketim verisinin döviz baskısı yarattığı dönemler de Türkiye için yabancı değil — özellikle ithalat kanalıyla. Tüketim ivmesinin rezerv üzerindeki dolaylı baskıya dönüşüp dönüşmeyeceği, önümüzdeki ay açıklanacak cari açık verisinde görülecek. Bu iki veri aynı tabloda buluştuğunda resim farklı görünebilir.

Devre Kesici Sonrası: Hangi Eşik Belirleyici Olacak?

2018'deki TL krizinde de benzer bir dizi yaşandı: borsa çöküşü ve döviz baskısının eş zamanlı değil, sıralı gelmesi. O dönemde devre kesici mekanizması yerine merkez bankası acil faiz artışına başvurmuştu; Hazine tahvil satışı değil, swap hattı öncelikli araçtı. Bu kez araç seti farklı ama baskı dizisinin yapısı benzer: bir dış şok, rezerv tepkisi, kısa vadeli kur sakinliği ve ardından gelen gerçek testin beklenmesi.

O hâlde şu soruyu sormak gerekiyor: Türkiye'nin ABD tahvili stoğunu büyük ölçüde tüketmiş olması, bir sonraki dalgalanmada kullanılabilecek kur tamponunu daralttı mı? Eğer cevap evet ise, BIST 100'deki bir sonraki yüzde altılık test faiz kanalını devreye sokabilir. Bunun somut göstergesi: TCMB'nin önümüzdeki PPK toplantısında faiz dışında herhangi bir araç açıklaması yaparsa, rezerv tamponunun fiilen tükendiğini kabul etmiş olacak.

Aksine, rezervlerin yeterli kaldığı ve bayram tüketiminin iç talebi canlandırdığı bir senaryoda BIST 100'ün THYAO liderliğinde kısa vadeli toparlanma görme ihtimali açık. Bayram tatili, panik satışın önündeki en kısa doğal bariyer olabilir — tatil dönüşü ilk seanstaki yabancı pozisyonlanması bu hesabı yanıtlayacak. Yüzde altı eşiği hem devre kesicinin sınırı hem de bu senaryonun sınav yeri olarak kayıtlara geçti; o sayının bir kez daha görünmesi durumunda yanıtın rezervden değil faizden gelmesi, mevcut tablonun ne kadarının sürdürülebilir olduğunu gösterecek.