TUPRS Petrol Sıkışması|Rezerv 11 Milyar Eridi

Petrol ve TUPRS

TUPRS (Tüpraş), Brent petrolün 93,3 dolara çıktığı sabahta piyasanın görmek istemediği bir hesapla karşı karşıya kaldı. Petrol bu fiyatta kapanışa giderse ham madde maliyeti geçen haftanın varsayımından yaklaşık yüzde 2,4 daha yüksek hesaplanır. Sorun şu: bu artışı rafinerinin fiyatlama gücü tam karşılamıyor. İstanbul pompalarında benzin sadece 1,38 TL inecek — eşel mobil sistemi ÖTV mahsuplaşmasıyla net indirimi kesiyor. Yani petrol yukarı giderken tüketici fiyatı tam yansımıyor, ama ham madde tam yansıyor. TUPRS açısından bu marj sıkışmasının klasik formülüdür. Dün CENTCOM Hürmüz Boğazı yakınında İran İHA komuta merkezlerini vurdu, İran bir Predator düşürdüğünü duyurdu. Trump "İran anlaşma istiyor" dedi, ama aynı anda Meclis Başkanı Kalibaf "hiçbir anlaşmayı onaylamayacağız" mesajını verdi. Bu çelişki petrol fiyatını çözüme değil, belirsizliğe sabitledi. İki tarafın aynı anda zıt sinyal vermesi, arza yönelik risk primini düşürmüyor — tam tersine spekülatif pozisyonları ayakta tutuyor. Yabancı kurumsal satıcılar bugün TUPRS'ta kısa vadeli kar realizasyonunu fiyatlarken, yerel perakende alımı fiyat düzeyini savunuyor. Rezervlerden 20 milyon dolar değerinde opsiyonun bu haftaki vadesi, TUPRS'ta kısa süreli volatilite dalgası yaratmadan kapanması için petrolün 91 dolar bandına geri çekilmesi gerekiyor. Ama bu geri çekilme için önce Hürmüz'den geçen 118 geminin tekrar serbestçe akması gerekir. Bu henüz gerçekleşmedi.

Rezerv ve TL Baskısı

Petrol şokunun TUPRS'ta yarattığı maliyet baskısı aslında tek başına rafinerinin sorunu değil — çünkü aynı anda merkez bankası rezervleri üç haftadır eriyor. 15 Mayıs'ta 168,6 milyar dolar olan TCMB toplam rezervleri 29 Mayıs'a kadar 158,8 milyar dolara geriledi: 11 milyar dolarlık net kayıp, üç ardışık hafta. Bu kayıp tek başına TL'yi fiyatlamaz. Ama reel sektörün net döviz açığı aynı anda 194,2 milyar dolar seviyesinde duruyor — martta 6,4 milyar iyileşme oldu, ancak bu iyileşme petrol ithalat maliyetindeki artışı henüz yansıtmıyor. Rezerv eridiğinde döviz müdahale kapasitesi daralıyor, TL üzerindeki baskı yönetilmesi güçleşiyor, ve ithalat fatura değeri TL cinsinden büyüyor. Petrol için ödenen her dolar, TL zayıflığıyla yüzde birkaç daha pahalı hale geliyor. Bu dinamik, yabancı kurumsal yatırımcıların TL varlıklarındaki pozisyonunu doğrudan etkiliyor: rezerv verilerinin 3-4 Haziran'da resmi olarak açıklanacak olması, kurumsal yabancı akışlarını bu açıklamaya kadar bekletme eğilimi yaratıyor. Satış gerçekleşmiyor, ama alım da gerçekleşmiyor. Bu durağanlık BIST Endeksi'nde volatiliteyi bastırırken, TUPRS gibi döviz maliyeti yüksek hisselerde fiyatlama hatası riskini büyütüyor. Birinci çeyrek büyümesi yüzde 2,5 geldi, beklentinin altında. Sanayi sektörü yüzde 0,8 küçüldü. İhracat yüzde 12,7 daraldı. Bu veriler BIST'te hizmet ağırlıklı sektörleri savunurken, sanayi ve enerji hisselerinde marj baskısının fiyatlanması için ek bir neden oluşturuyor. Ama soru şu: bu baskı petrol kalıcı yüksek kalırsa yapısal mı, yoksa İran müzakereleri sonuçlanırsa geçici mi?

Gaz Anlaşması Denklemi

BOTAŞ bugün Bakü'de SOCAR, TotalEnergies ve ADNOC ile 15 yıllık anlaşmaya imza attı: 2029'dan itibaren yılda 2,25 milyar metreküp, toplamda 33 milyar metreküp. Bu anlaşma Türkiye'nin Azerbaycan'dan aldığı gaz miktarını kayda değer ölçüde artırıyor ve enerji ithalat çeşitlendirmesine hizmet ediyor. Ama yatırımcının bunu bugün TUPRS fiyatıyla nasıl ilişkilendireceği belirsiz, çünkü etki 2029'da başlıyor. Bu yüzden anlaşma kısa vadeli petrol baskısını dengelemiyor — uzun vadeli maliyet yapısını tartışmaya açıyor. Türkiye'nin enerjide merkez ülke olma hedefi bu anlaşmayla güçlenirken, aynı saat içinde TürkAkım'da bakım nedeniyle gaz iletimi durdu. İki haber aynı anda: biri uzun vadeli arz güvencesi, diğeri kısa vadeli arz kesintisi. Piyasa bu ikiyi nasıl ayırt ediyor? Kurumsal akış şu an bu ayrımı değil, net enerji ithalat faturasının önümüzdeki üç çeyrekte hangi yönde gideceğini fiyatlıyor. Petrol 93 doların üzerinde kalmaya devam ettiği sürece bu fatura Türkiye'nin cari açığına baskı yapmaya devam eder — 2029 sonrası gaz tasarrufunu bugün indirgelemek için yeterli veri yok. TUPRS için belirleyici olan 3-4 Haziran'daki TCMB rezerv açıklaması: rezervler 158 milyar dolar civarında istikrar kazanırsa TL baskısı belli bir eşikte kalır ve TUPRS marj hesabı ham petrol fiyatına bağlı kalır. Rezervler daha aşağı basarsa TL erimesi ham madde maliyetini ek bir katmanla büyütür ve mevcut fiyatlamanın bile yetmediği bir senaryo açılır.