NHNN nới room vốn ngắn hạn lên 40%|Ngân hàng hưởng lợi hay mang thêm rủi ro?

Chương 1: Nới room hay thắt thêm gánh?

Ngân hàng Nhà nước vừa công bố dự thảo nâng trần vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn từ 30% lên 40% — quay về mức của giai đoạn 2020-2021. Tin này được thị trường đón nhận như tín hiệu hỗ trợ tăng trưởng tín dụng. Nhưng cùng ngày, Phó Thủ tướng phê bình NHNN và yêu cầu xử lý gấp kiến nghị của ngân hàng về room tín dụng. Hai tín hiệu cùng xuất hiện — một nới, một thúc — và đây là nơi nghịch lý bắt đầu.

Bottleneck thực sự không nằm ở con số 40%. Nó nằm ở chi phí vốn đầu vào mà các ngân hàng đang phải trả. Nhóm Big 4 — Vietcombank, BIDV, VietinBank, Agribank — đã phải tăng mạnh lãi suất tiết kiệm sau hai năm duy trì mức thấp nhất hệ thống. Lãi suất cho vay mua nhà của Vietcombank hiện ở mức 9,6%/năm trong 6 tháng đầu, sau đó thả nổi; BIDV áp 9,7-10%/năm; VietinBank vượt 12%/năm cho kỳ cố định 24 tháng. So với đầu năm, mặt bằng lãi cho vay đã tăng 2-4%/năm.

Vấn đề là room vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn tăng từ 30% lên 40% không làm giảm chi phí huy động — nó chỉ cho phép ngân hàng dùng thêm tiền gửi ngắn hạn (vốn rẻ hơn) để cho vay dài hạn. Nếu nhu cầu tín dụng dài hạn tốt, đây là tin tốt cho biên lợi nhuận. Nhưng nếu Phó Thủ tướng đang gây áp lực buộc ngân hàng tăng tín dụng vào khu vực kinh tế theo chỉ định — không phải theo lựa chọn rủi ro của chính ngân hàng — thì dư địa 10% thêm đó có thể trở thành rủi ro thanh khoản kỳ hạn, không phải cơ hội lợi nhuận.

Nhà đầu tư nắm ngân hàng đang nhìn vào con số 40% và thấy "nới lỏng." Nhưng thực chất cần hỏi: ngân hàng dùng room đó để cho ai vay, theo điều kiện nào, và ai quyết định điều đó — ban lãnh đạo hay áp lực hành chính?

Phiên 17/6 cho thấy một phần câu trả lời: khối ngoại bán ròng hơn 3.100 tỷ đồng, trong đó cổ phiếu ngân hàng nằm trong danh sách bán ròng mạnh như VCB, MBB, ACB, CTG. Nhưng MSB tăng 2% — ngân hàng vừa công bố hợp tác AI toàn hệ thống với GreenNode. Dòng tiền nội không bán ra mà chủ yếu xoay vòng trong ngành. Điều đó cho thấy thị trường trong nước chưa phán quyết dứt khoát về nới room — họ đang chờ tín hiệu thứ hai.

Chương 2: Fed quyết định — biến số mà NHNN không kiểm soát được

Tín hiệu thứ hai đó đến từ Washington, không phải Hà Nội. Tối 17/6, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ công bố kết quả cuộc họp đầu tiên do tân Chủ tịch Kevin Warsh chủ trì. Thị trường đang định giá khoảng 59% khả năng Fed sẽ nâng lãi suất trước cuối năm 2026. Tại cuộc họp này, kỳ vọng chủ yếu là Fed giữ nguyên vùng 3,5-3,75% — nhưng Warsh được cho là có quan điểm cứng rắn hơn người tiền nhiệm.

Nếu Warsh phát đi tín hiệu hawkish — giữ lãi suất cao lâu hơn, thậm chí mở cửa tăng thêm — USD sẽ tăng. Tỷ giá USD/VND hiện đã chạm trần biên độ cho phép ở nhiều ngân hàng (26.423-26.433 VND/USD). Tỷ giá trung tâm NHNN ngày 17/6 niêm yết 25.175 VND/USD — mức cao nhất 9 tháng. Áp lực tỷ giá gia tăng sẽ thu hẹp không gian chính sách của NHNN: để bảo vệ VND, NHNN có thể phải hút tiền về thay vì bơm thêm, đồng nghĩa lãi suất liên ngân hàng tăng — lãi suất qua đêm đã về 3,5%.

Đây là cơ chế truyền dẫn mà phân tích chỉ nhìn vào "nới room 40%" sẽ bỏ qua: room tín dụng tăng trên giấy, nhưng chi phí vốn thực tế của ngân hàng có thể tăng theo tỷ giá. Ngân hàng vừa được phép dùng thêm vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn — vừa phải chịu chi phí huy động ngắn hạn cao hơn nếu NHNN thắt chặt để giữ tỷ giá. Biên lợi nhuận (NIM) của ngân hàng không chỉ phụ thuộc vào room mà phụ thuộc vào chênh lệch lãi suất đầu vào-đầu ra, và đầu vào đang bị ép từ nhiều phía cùng lúc.

Giả định mà thị trường đang dùng để đọc nới room là bullish: "NHNN nới → ngân hàng cho vay nhiều hơn → lợi nhuận tăng." Giả định này chỉ đúng nếu lãi suất huy động không tăng thêm và tỷ giá ổn định. Cả hai điều kiện đó phụ thuộc vào tối nay.

Với holder ngân hàng: biến cần theo dõi không phải là con số 40% trong thông tư NHNN — mà là tuyên bố định hướng chính sách (forward guidance) của Warsh sau cuộc họp tối nay. Nếu Warsh phát tín hiệu trung tính hoặc dovish, tỷ giá giảm áp, NHNN có thêm room nới lỏng → nới 40% chuyển thành lợi nhuận thực. Nếu Warsh hawkish, tỷ giá tăng, NHNN bị ép thắt chặt → 40% trên giấy không đến được túi cổ đông ngân hàng.

Với người chưa nắm ngân hàng: đây không phải thời điểm vào theo tin nới room. Thời điểm vào là sau khi biết Warsh nói gì — và sau khi xem NHNN có ban hành thông tư chính thức hay để dự thảo nằm chờ.